- Home
- Kennisbank
- Wet- en regelgeving
- Wetgeving veilig werken - Opdrachtnemer
Wet- en regelgeving voor de opdrachtnemer: wat betekent dit in de praktijk?
Ben je opdrachtnemer? Dan ben je in de praktijk vaak ook werkgever, tenzij je zzp'er bent. En dat is precies waar de nadruk op ligt: je rol als werkgever. De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) is daar duidelijk over. Geef je aanwijzingen voor het uitvoeren van werkzaamheden? Dan ben je werkgever. Of je nu met eigen personeel werkt, ZZP’ers inzet of onderaannemers aanstuurt. Dit geldt ook voor werk waar geen betaling tegenover staat, zoals vrijwilligerswerk. Als opdrachtnemer draag je dus verantwoordelijkheid voor de veiligheid en gezondheid van je werknemers en je onderaannemers.
Betrek je werknemers bij het arbobeleid
Als werkgever sta je er niet alleen voor als het om veilig werken gaat. Sinds 1 juli 2026 is artikel 12 van de Arbowet aangescherpt. Je bent nu verplicht om je werknemers te raadplegen over je arbobeleid, in elk bedrijf, groot of klein. Heb je een ondernemingsraad (OR) of personeelsvertegenwoordiging (PVT)? Dan loopt die raadpleging via hen. Heb je die niet, of werk je met minder dan tien mensen? Dan raadpleeg je de betrokken werknemers rechtstreeks.
Waarover raadpleeg je je werknemers? De volgende onderwerpen moeten in ieder geval besproken zijn:
de inrichting van de bedrijfshulpverlening (BHV)
de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E)
de deskundige bijstand en de aanvullende deskundige bijstand
de arbodienst
de voorlichting over de risico's die bij het werk horen
Je werknemers mogen hierover ook zelf voorstellen doen en advies geven. En de Nederlandse Arbeidsinspectie houdt hier strenger toezicht op. Betrek je je werknemers niet bij het arbobeleid? Dan kan de Arbeidsinspectie handhavend optreden.
Jouw rol in (bouw)projecten
In de bouw kom je de term opdrachtnemer voortdurend tegen. Samen met de opdrachtgever en de ontwerper of architect ben jij als aannemer verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid van iedereen die namens jullie de bouwplaats betreedt.
Die verantwoordelijkheid begint niet pas op de bouwplaats. Veilig en gezond werken vraagt aandacht in elke fase van het project. Een ongeval op de werkvloer is vaak het gevolg van een keuze die veel eerder is gemaakt, bijvoorbeeld in het ontwerp.
Houd daarom rekening met deze afspraken:
Verantwoordelijkheden vastleggen in het bestek: Leg vooraf samen met de opdrachtgever en eventuele onderaannemers vast wie waarvoor verantwoordelijk is als het gaat om veiligheid.
Delegatie en wettelijke aansprakelijkheid: Je kunt uitvoeringstaken overdragen aan andere partijen, maar je wettelijke verantwoordelijkheid kun je nooit overdragen. Voert een partij waaraan taken zijn gedelegeerd de afspraken niet goed uit? Dan kan deze partij aansprakelijk worden gesteld door jou, de eigenaar of de opdrachtgever.
Drie aspecten van veilig bouwen
Om de wettelijke bouwprocesbepalingen uit de Arbowetgeving praktisch te maken, verdelen we de verantwoordelijkheden van jou als opdrachtnemer in drie pijlers: preventie, samenwerking en vaststellen en bewerkstelligen.
1. Preventie (voorkomen is beter dan genezen)
Dat is precies wat de Arbeidsinspectie schrijft. En het sluit aan bij de arbeidshygiënische strategie uit de Arbowet: maatregelen bij de bron en collectieve maatregelen gaan altijd voor individuele of persoonlijke maatregelen. Een voorbeeld van bronmaatregelen: Plaats een airco-unit op het dak in de veilige zone (> 4m van de dakrand) of zelfs op de begane grond in plaats van op het dak. Zo neem je het valgevaar voor onderhoudsmonteurs direct bij de bron weg.
Als het niet mogelijk is om de risico’s bij de bron weg te nemen, stap je over op collectieve maatregelen zoals bijvoorbeeld een hekwerk rondom de dakrand. Dit beschermt iedereen tegen valgevaar.
2. Samenwerking
De opdrachtgever moet er in de ontwerpfase al zeker van zijn dat er in de uitvoeringsfase veilig gewerkt kan worden door de betrokken opdrachtnemers en zelfstandigen. Dat staat in artikel 2.26 van het Arbobesluit. Is een Veiligheids- en Gezondheidsplan (V&G-plan) verplicht? Dan is de opdrachtgever daarvoor verantwoordelijk, volgens artikel 2.28 van het Arbobesluit, daarvoor kan de "Handleiding stappenplan V&G voor opdrachtgevers" van het Rijksvastgoedbedrijf gebruikt worden. Als opdrachtnemer lever je vanuit je eigen werkzaamheden belangrijke input voor het V&G-plan. Denk aan de risico's van de werkzaamheden die jij uitvoert en de maatregelen die je daarvoor treft.
De opdrachtgever en de ontwerper zien niet altijd alle risico's die pas in de uitvoerings- of onderhoudsfase naar boven komen. Als opdrachtnemer heb je vanuit je kennis en ervaring een belangrijke rol om die risico's te signaleren. Beoordeel het ontwerp en het bestek daarom kritisch. Zo signaleer je vroeg of de bouw, het onderhoud en de sloop van het bouwwerk veilig kunnen.
Goede samenwerking tussen jou als opdrachtnemer, de opdrachtgever en je onderaannemers is dus cruciaal voor een veilige werksituatie. En dat geldt net zo goed voor ontwerpers, architecten, constructeurs, externe projectleiders, onderhoudspartijen en gebruikers.
3. Vaststellen en bewerkstelligen
Denk je in de voorbereiding goed na over veiligheid, gezondheid en planning? Dan kun je samen met de opdrachtgever en andere betrokkenen risico’s al vroeg signaleren en passende maatregelen opnemen in het ontwerp en de uitvoering.
Een paar voorbeelden. Neem je al de vaste voorziening als een railsysteem op in het ontwerp, te gebruiken met een loopwagen, valblok en harnasgordel? Dan kunnen de ramen aangelijnd, vrij van valgevaar bewassen worden. Hetzelfde geldt voor het opnemen van vaste voorzieningen als een vaste voet voor davitarmen bij een tank, zodat deze aangelijnd betreden kan worden.
Meer weten? Lees de brochure "Samen veilig en gezond bouwen" van de Nederlandse Arbeidsinspectie en de "Handreiking: Rol en verwachting opdrachtnemer in ontwerpfase" van Bouwend Nederland.
Welke rollen heb je nog meer als opdrachtnemer?
Naast opdrachtnemer heb je vaak nog een of meer van deze rollen.
Werkgever: je bedrijf of organisatie heeft werknemers in dienst. Als werkgever heb je de bijbehorende verantwoordelijkheden voor veilig en gezond werken.
Werknemer: je bent in dienst van een bedrijf of organisatie, met de rechten en plichten die daarbij horen.
Opdrachtgever: jij of je bedrijf geeft opdrachten uit en huurt derden in voor werkzaamheden.
(Gebouw)eigenaar: jouw bedrijf is eigenaar van een gebouw, bouwwerk, erf of terrein.
Beheerder: jij of je bedrijf beheert een gebouw, bouwwerk, erf of terrein namens de eigenaar.
Let op: dit overzicht van verantwoordelijkheden en rechten is niet uitputtend.
